Islamitische geneeskunde

Hoewel er bij de toepassing van islamitische geneeskunde verschillen zijn tussen de islamitische landen treft men in de hele moslimwereld opvallend gelijkvormige opvattingen aan. Islamitische geneeskunde in Marokko is op hoofdlijnen dan ook nauwelijks anders dan de islamitische geneeskunde in Turkije. Zeker geldt dit over de visie op de oorzaak van ziekte. In het algemeen onderscheidt men twee groepen oorzaken van ziekte. 

1. Natuurlijke ziekten 

Dit zijn ziekten of problemen waarvan men aanneemt dat ze zich gewoon voordoen. Meestal is bij deze ziekten de oorzaak gemakkelijk vast te stellen. Ziekte kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van verkeerde voedingsgewoonten of door ongelukken. Het gaat dan om aandoeningen van de maag, dierenbeten, botbreuken enzovoort.

2. Bovennatuurlijke ziekten 

Bij deze ziekten gaat men er vanuit dat er opzet in het spel is, dat er iets of iemand achter zit. Men denkt aan een bovennatuurlijke ziekte wanneer een ziekte lang aanhoudt of zonder aanleiding optreedt. Ook wanneer iemand of een gezin herhaaldelijk door ziekte of onheil wordt getroffen, veronderstelt men een bovennatuurlijke oorzaak. Men onderscheidt de volgende drie bovennatuurlijke oorzaken van ziekte.

Magie (suhar) 

Bij magie gaat men ervan uit dat bepaalde rituele handelingen invloed kunnen hebben op iemands gezondheid. Magie kan in zowel positieve als negatieve zin worden gebruikt. Met de zogenaamde zwarte magie kan men mensen ziek maken. Het kan worden bereikt door het schrijven van bepaalde teksten, het uitspreken van bezweringen en het uitvoeren van bepaalde rituelen. Een speciale vorm van negatieve magie is het toevoegen van een vreemde substantie aanhet voedsel van het slachtoffer. Dit heet in Marokko ‘tukal’. Deze magische praktijken zijn bedoeld om schade aan te brengen. Zo kan men met magie iemand impotent maken, krankzinnigheid veroorzaken, iemands wil uitschakelen of een liefdesrelatie kapot maken.

Het boze oog (nazar, l’ain) 

Het boze oog is een verschijnsel dat in de gehele islamitische wereld als een belangrijke oorzaak van ziekte wordt gezien. Maar ook in verschillende andere religies kent men deze oorzaak van ziekte. Het boze oog is een concept, waarbij men ervan uitgaat dat een individu de kracht heeft om schade toe te brengen door naar iemand te kijken. Ook door op een bepaalde manier over iemand of iemands bezit te praten kan men een ziekmakend effect veroorzaken. In het algemeen wordt het boze oog geassocieerd met de begrippen jaloezie en afgunst. Iedereen kan met het boze oog kijken, maar vooral mensen met blauwe ogen en blond haar zouden het vaak gebruiken. Slachtoffers zijn vooral mensen die succesvol, gezond, aantrekkelijk of rijk zijn.

Boze geesten (djinns) 

Djinns zijn meestal onzichtbare wezens. Soms kunnen ze zich echter manifesteren in de vorm van een dier of een mens. Ze houden zich bij voorkeur op bij water, in toiletten, grotten en op donkere plaatsen. Ze leven onder de grond of in de lucht. Ze kunnen in dromen verschijnen, maar men kan ze ook oproepen. Djinns hebben hun eigen cultuur die vergelijkbaar is met de menselijke samenleving. Er zijn mannelijke, vrouwelijke, christelijke, joodse en moslim djinn’s. Ze kunnen zelfs kinderen krijgen. Djinn’s zijn snel boos, wraakzuchtig en kwaadaardig. Angst en schrik maken mensen sneller slachtoffer van boze geesten. Speciaal kwetsbaar zijn: pas besneden jongens, pas gehuwden, zwangere vrouwen en mensen op reis. Djinns kunnen ziekte veroorzaken doordat ze een klap geven (madrub), met als gevolg bijvoorbeeld een verlamming, blindheid of doofheid. Ze kunnen ook bezit van iemand nemen (maskun). Uitingen hiervan zijn bewusteloosheid, epilepsie en verwardheid.

Baraka 

In de islamitische geneeskunde speelt het begrip baraka een centrale rol. Baraka betekent letterlijk: ‘zegenbrengende kracht’. Het is een goddelijke kracht die beschermt tegen het boze oog. Het is een positieve kracht die genezing brengt. Baraka manifesteert zich in drie vormen. Ten eerste is er de overerfbare vorm. De profeet Mohammed had de meest geconcentreerde vorm van baraka die een mens maar kan hebben. Deze kracht werd, weliswaar in steeds meer afgezwakte vorm, overgedragen op de nakomelingen van de profeet. Aan hen worden genezende gaven toegeschreven. Op de tweede plaats is baraka in sterke mate aanwezig bij de graftomben van de heiligen. Ten derde kan iemand baraka verkrijgen uit persoonlijke verdiensten, door bijvoorbeeld een vroom islamitisch leven te leiden. Een laatste vorm van baraka bevindt zich in koranverzen, vrome gebeden, amuletten met koranverzen of water waarin inkt van geschreven koranteksten is opgelost. Baraka is overdraagbaar. Het kan van persoon naar persoon, van object naar object worden overgedragen. Baraka kan ook wegvloeien uit een persoon of object. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als de persoon of het object zich op onreine plaatsen bevindt. De islamitische geneeskunde is een holistisch medisch systeem, waarin men ervan uitgaat dat er voor een goede gezondheid een evenwicht moet zijn binnen het individu en tussen het individu en zijn omgeving (sociale, ecologische en spirituele omstandigheden). 

Tweedeling 

De tweedeling van lichaam en geest treft men niet aan. Lichaam en persoonlijkheid vormen een geheel. Ziekte en gezondheid zijn gaven van Allah. Alles wat in het leven gebeurt, heeft in de islamitische geneeskunde een betekenis, niets is zinloos. De genezer/ arts heeft in de islamitische geneeskunde een opvallende plaats omdat hij wordt gezien als een schakel tussen patiënt en God (die de werkelijke genezer is). Deze schakel in een religieuze context betekent tevens dat een genezer/arts niet alleen moet zijn toegerust met kennis en kunde, maar ook met liefde, toewijding en godsvertrouwen. In islamitische landen zijn er vele soorten traditionele genezers. De fqih in Marokko, de hodja in Turkije en de marabout in West-Afrika zijn gespecialiseerd in het behandelen van ziekten die worden veroorzaakt door magie, het boze oog en boze geesten. Daarnaast is er de sharif die beschikt over een speciale geneeskracht, omdat hij een verre afstammeling is van de profeet Mohammed. Zijn behandelingen bestaan uit het delen van speeksel of voedsel met de patiënt en andere rituele technieken. Er zijn ook genezers die zich specialiseren in het adviseren over geneeskrachtige kruiden. Zij worden ‘attar’ genoemd. 

Religieuze boodschappen 

Tot slot zijn er de religieuze broederschappen. Zij vertegenwoordigen het soefisme (in sommige landen maraboutisme genoemd). Aan het hoofd van een broederschap staat een mizwar. Hij is meestal de oudste ‘mannelijke’ afstammeling van een heilige. Sommige broederschappen zijn gespecialiseerd in het genezen van zieken en het uitdrijven van boze geesten. Islamitische genezers in Nederland zijn afkomstig uit diverse moslimlanden. Hun behandelingen zijn vaak een mengeling van opvattingen uit de hiervoor beschreven stromingen.

Volgens Hoffer gaat het in Nederland om minstens honderd islamitische genezers. Daarnaast bezoeken Nederlandse moslims op grote schaal islamitische genezers als zij op bezoek gaan (vaak jaarlijks) naar hun geboorteland of het land waar hun ouders zijn geboren.



Contact