Winti

De wintifilosofie 

In de wintifilosofie spelen goden en geesten een centrale rol. Boven alle goden en geesten staat Anana. Anana (of Gran Dado) is de schepper, hij heerst over al wat leeft. Anana bemoeit zich niet direct met de mensen. Daarvoor heeft hij zijn afgezanten, de goden (winti’s) en geesten. Zijn onderdanen zijn de goden en geesten en zij communiceren namens hem met de mensen. 

De goden van winti 

De goden worden onderverdeeld in luchtgoden, (kromanti), watergoden (fodoe), aardegoden en bosgoden (apoekoe). Binnen deze indeling zijn er persoonlijke winti’s, familiewinti’s, stamwinti’s en dorpswinti’s. De winti’s zijn verder ingedeeld in verschillende lagen. Er zijn hogere, lagere en middenklasse winti’s. Ze communiceren met elkaar en vertonen in hun gedrag soms opvallend menselijke trekken. Ze kunnen boos worden, zich gevleid voelen en klagen over gebrek aan aandacht. Ze kunnen ook doodgaan en worden begraven. Naast de goden kent men de geesten. Dit zijn geesten van overledenen (yorka’s) die men onderverdeelt in geesten van overledenen die christelijk zijn gedoopt (kabra’s) en geesten van overledenen die niet christelijk zijn gedoopt (profen).

Een aparte verschijning in de geestenwereld van winti is de ‘bakroe’. Het is een dwergachtig wezen. Het wordt ‘gekocht’ door mensen om rijk te worden of om een tegenstander uit te schakelen.

De voorouders van winti 

Behalve de goden (winti’s) en de geesten zijn er de voorouders die men in ere dient te houden. De voorouders beschermen hun nakomelingen en zorgen ervoor dat een familie op harmonische wijze bij elkaar blijft. Het mensbeeld in de winticultuur is opgebouwd uit drie elementen: kra (jeje), yorka en djojo. Kra is de ziel, het goddelijke in de mens. De kra beschermt het individu tegen boze machten en invloeden. Het is een soort geestelijk afweersysteem. Yorka is de lichamelijke, materiële component van het individu, dat deel van de mens dat na de dood wordt begraven. Het individu wordt in de winticultuur beschermd door zijn djodjo, een geestelijk ouderpaar dat zowel uit voorouders als uit geesten kan bestaan.

Zij zorgen voor het individu en zullen hem of haar nooit in de steek laten. Ziekte ontstaat wanneer kra, yorka en djodjo niet met elkaar in evenwicht zijn. Ziekte ontstaat ook wanneer bovenstaande aspecten niet in harmonie verkeren met het bovennatuurlijke, het milieu, de samenleving en de familie. Traditiegetrouw zijn er ‘doktersziekten’ en ‘negerziekten’ (ook wel magische ziekten genoemd). Alleen bij de laatste categorie ziekten kiest men voor winti. De wintigenezer krijgt dan ook veelal patiënten waar de dokter geen raad mee weet. Op kleinere schaal behandelt de wintigenezer ook puur doktersziekten. Dit gebeurt meestal met kruiden. Bij de negerziekten kan men onderscheid maken tussen twee typen ziekten: 

a. ziekten die ontstaan door overtredingen van het individu tegen de bovennatuurlijke wereld. Voorbeelden zijn:

fyo-fyo. Dit is een groep ziekten die ontstaat als straf van de winti’s na een familieruzie waarbij men heftig heeft gescholden. De verschijnselen zijn: misselijkheid, depressie, lusteloosheid en vermagering. Fyo-fyo kan een kind treffen na een conflict tussen de ouders;

koenoe. Dit is een familievloek. Wanneer iemand een onschuldige doodt zal de geest van de overledene als een vloek op de familie van de moordenaar blijven rusten.

b. ziekten die ontstaan door toedoen van andere mensen, die daarbij magie gebruiken om hun slachtoffer te treffen. Voorbeelden hiervan zijn:

het boze oog (ogri-ai). Het gaat daarbij vaak om baby’s. De baby wordt plotseling ziek: gaat braken, wordt slap, drinkt niet en vertoont afwijkend gedrag. Iemand die behept is met het boze oog heeft dan het kind betoverd. Men neemt aan dat dit effect tot stand komt door langdurig staren naar het kind. Het zou een vorm van jaloezie of afgunst zijn.

Wisi. Dit is een kwaadaardige magische beïnvloeding. Vrijwel alle vormen van lichamelijk en geestelijk lijden kunnen aan wisi worden toegeschreven. Surinaamse patiënten ervaren wisi als een zeer frequent voorkomende oorzaak van ziekte. Wisi kan ontstaan door boosaardige geesten (wisigado), boosaardige dwergen (wisibakroe) of door een malafide bedrijver van magie (wisieman). Veelvuldig aan wisi toegeschreven ziekten zijn: stemverlies, geheugenverlies, verlamming, verkoudheid maar ook een acute dood.

Kroy. Om de liefde van een ander te winnen, kan men het kroy ritueel toepassen. Daarvoor bestaan verschillende methoden. Zo kan men bijvoorbeeld iemand een bepaald kruidendrankje, vermengd met zweet en oliën en andere ingrediënten te drinken geven. Na het drinken van het drankje is die ander volledig onderworpen aan de wil van de schenker. 



Contact