Winti

De functie van een bonuman in de winticultuur 

De behandelingen in de winticultuur worden uitgevoerd onder leiding van een bonuman. Een bonuman komt vaak uit een bepaalde familie van medicijnmannen. Het beroep wordt overigens even vaak door vrouwen als door mannen uitgeoefend. Een vrouwelijke wintigenezer heet bonuvrouw.

Een bonuman beschikt behalve over ruime levenservaring over een bepaald spiritueel talent. Voordat hij de rituele kennis van de winticultuur kan toepassen, moet hij ervaring opdoen. Daartoe is hij eerst jarenlang in de leer bij een ervaren medicijnman of een medicijnvrouw. Nadat hij voldoende kennis heeft van de traditionele wintiprocessen volgt een inwijdingsritueel. Tijdens deze ceremonie wordt de noviet in trance gebracht en in contact gebracht met de winti. Na dit ritueel kan hij zelfstandig werken als ritespecialist, als bemiddelaar tussen de mensen en de goden.

Hij is de tussenpersoon tussen het bovennatuurlijke en het menselijke. De bonuman is de cultuurdrager van de wintigemeenschap. De bonuman is gebonden aan zijn beroepsethiek. Het zijn regels die zijn opgelegd door de winti. Voor elke bonuman kunnen deze verschillend zijn. Zo mag een bonuman vaak geen producten eten die zijn bereid door een menstruerende vrouw. Sommigen mogen bepaalde vleessoorten niet eten. Soms is er een eis van seksuele onthouding. Kernbegrippen bij de behandeling van de zieke zijn symboliek en magische rituelen. Ze dienen om de balans tussen mens en natuur te herstellen. Ziekte kan op deze wijze genezen. Hierna volgen de belangrijkste behandelingsvormen.

Zuiveringsrituelen 

Ziekten of problemen kunnen een straf van de winti zijn. Om de winti te verzoenen, wordt de hulp van de bonuman ingeroepen en een zuiveringsritueel gehouden. Hierbij begiet de bonuman de patiënt met water uit een kalebas (waaraan kruiden, rijst en een ei zijn toegevoegd). Hij steekt kaarsen aan, brandt wierook en spreekt gebedsformules uit. Vaak wordt dit ritueel afgesloten met een kruidenbad. Er zijn vele vormen voor het zuiveringsritueel of reinigingsritueel.

Geneeskrachtige kruiden 

Geneeskrachtige planten of magische planten worden gebruikt om bovennatuurlijke krachten in beweging te brengen. De bonuman of dresiman bepaalt de richting en de omvang van die krachten. Hiervoor is soms geheime kennis vereist. Het verzamelen van de kruiden moet op bepaalde tijden gebeuren (bijvoorbeeld na het horen van de Surinaamse krekel), of in een bepaalde volgorde door bepaalde personen worden uitgevoerd (kruiden tegen onvruchtbaarheid mogen alleen door vrouwen worden geplukt). Soms ook zijn er speciale toevoegingen vereist. Zo wordt de urine van een stier (mankoepisi) toegevoegd aan sommige kruiden.

Medicinale planten worden op verschillende manieren toegepast zoals: het eten/drinken van planten, op de huid smeren van planten en de rook van verbrande planten inademen. Niet alle kruiden zijn in Nederland voorhanden. Voor sommige behandelingen moet men naar Suriname.

Marron-geneeswijze 

Geneeskrachtige kruiden hebben een bijzondere plaats in de zogenaamde marron-geneeswijze of ndyuka-geneeswijze. Marron-gemeenschappen, waarvan ndyuka er één is, hebben een eigen genezingstraditie waarin kruiden een grote rol spelen. Medicinale planten worden niet alleen bij lichamelijke klachten maar ook, en misschien wel vooral, bij psychische en psychosociale problemen toegepast. Kruiden hebben niet alleen een therapeutische maar vooral een preventieve betekenis, teneinde in harmonie te leven met zichzelf en de omgeving/natuur. Er wonen zo’n 15.000 marrons in Nederland.

Kruidenbaden 

Kruidenbaden worden toegepast om de goden gunstig te stemmen en kwade invloeden weg te wassen, om te voorkomen dat men ziek wordt. De samenstelling van het kruidenbad hangt af van welke winti men wil bereiken.

Gebedsrituelen (bedyi) 

In het gebed wordt de Schepper (Anana) aangeroepen. Het gebed is een vorm van bezinning, een manier om afstand te nemen van de dagelijkse gebeurtenissen en de goden en de geesten te verzoeken om steun.

Rituele maaltijden (kra-trafra) 

Sommige behandelingen beginnen met een maaltijd. Dit is een groot diner, waarbij de lekkerste dingen worden geserveerd om de winti’s gunstig te stemmen. De winti’s maken in een droom aan de bonuman of patiënt bekend wat ze willen eten. Ook wordt aangegeven wat de kleding moet zijn van de gasten en welke sieraden ze moeten dragen, teneinde de winti’s te behagen.

Trance in de winticultuur 

De trance verbindt de mens met de wereld van de winti’s en de geesten. Een winti of geest van een voorouder kan bezit van iemand nemen. De persoon die in trance raakt, spreekt namens een winti of voorouder. Tijdens de trance danst en beweegt het medium. Soms is er een lichte tremor van het hoofd of zijn er bepaalde trekkingen in het gezicht waarneembaar. Elke winti manifesteert zich in een specifieke dansvorm, waardoor de bonuman kan zien met welke winti hij te maken heeft. Zo dansen obiawinti’s van achteren naar voren en laten apoekoewinti’s ingewikkeld voetenwerk zien. Ook kan men de winti herkennen aan de kleding, de functie, de lichaamstemperatuur en de diepte van de trance van het medium.

De winti kiest namelijk de persoon in wie hij/zij zich wil manifesteren. Wanneer de geest van een voorouder bezit heeft genomen van iemand, praat die persoon met de stem van de voorouder. Tijdens de trance kunnen mensen vaak buiten hun fysiologische grenzen treden. Ze kunnen over vuur lopen zonder zich te verbranden, abnormale spierkracht ontwikkelen of opvallend lang onder water blijven. De trance eindigt vaak met een collaps. Na het terugkeren van het normale bewustzijn is er meestal een toestand van uitputting of slaap. Bijna altijd is er geheugenverlies over de tijd dat men in trance was. Sommige mensen raken gemakkelijker in trance dan anderen. Naarmate men vaker winti krijgt (zo wordt de trance vaak genoemd), kan men de winti gemakkelijker oproepen. De trance toestand duurt van een paar minuten tot een aantal dagen. Een trance-toestand wordt begeleid door de bonuman. Soms kan de bonuman vragen stellen aan de winti die de persoon in bezit heeft genomen. Als iemand te ver gaat in een trance-toestand kan de bonuman dit corrigeren door deze persoon te kalmeren en water te laten drinken.

Rituele dans (winti pre) 

Dit is een therapeutisch feest waarbij de patiënt het middelpunt is. Het ritueel is een samenspel waar mensen, goden en geesten elkaar ontmoeten. Het kunnen kleine familiefeesten zijn, maar ook zeer grote feesten. De rituelen die voorafgaan aan de winti pre (zuiveringsbaden, en het raadplegen van voorouders) zijn alleen bestemd voor de patiënt en zijn directe familie. De pre (letterlijke betekenis: spel) is openbaar, het is een feestelijke afsluiting van een behandeling. Het begint na zonsondergang met een maaltijd die aan de geesten wordt aangeboden. Deze mogen eerst van het tentoongestelde eten nemen.

Daarna mogen de deelnemers aan het feest eten. Na de maaltijd wordt er gedanst op speciale wintimuziek. De geesten brengen sommige deelnemers in trance. Als de geesten hebben gedanst, geeft de bonuman aan dat de winti’s aan de beurt zijn. Het wintidansritueel, de godendans, begint altijd met Aisa-liederen. Aisa is de winti van de aarde, vaak voorgesteld als Moeder. Daarbij wordt water op de grond gesprenkeld als offer aan Moeder Aarde. De opbouw van muziek en zang en het ritme van de drums bepalen welke winti’s aan de beurt zijn. Na de Aisa-liederen volgen liederen voor andere aarde-winti’s.

Rond middernacht worden de winti’s die met water te maken hebben toegezongen en daarna de boswinti’s. De liederen worden begeleid door een kawina orkest, waarin trommels en andere slaginstrumenten zorgen voor een snel en opzwepend ritme. Sommige deelnemers komen onder invloed van een winti en raken in trance. Tijdens een winti pre kunnen dat meerdere personen tegelijk zijn. Mensen die in trance zijn, worden door de bonuman en zijn helpers begeleid. Als afsluiting van de dansplechtigheid wordt weer een Aisa-lied gespeeld. Daarbij raakt iedereen met een vinger de grond aan. Het resultaat van het ritueel kan bijdragen aan angstreductie, aan herstel van verstoorde relaties en herstel van zelfrespect.

Andersoortige therapieën van winti 

Hier volgen een tweetal voorbeelden. Om een kind tegen het boze oog te beschermen brengt men blauwsel aan op het voorhoofd en in de bilnaad of bevestigt men een kraal op de kleding met een veiligheidsspeld. Wanneer een kind ziek wordt door spanningen in het gezin, kan het symbolisch worden verkocht aan een tweede moeder. Dit gebeurt alleen op advies van een bonuman. 



Contact